De ruimtelijke kwaliteit van stad en land

Regio Groningen-Assen is onmiskenbaar een mooie regio met veel ruimtelijke kwaliteit. De vraag die wij ons stellen is wat de regio met deze kwaliteiten kan doen. Behouden en promoten is één. Maar ontwikkelen – ook in tijden waarin en op plekken waar groei niet vanzelfsprekend is – is een even belangrijk doel van de regio. Vanuit het bewustzijn dat stilstand achteruitgang is en ruimtelijke kwaliteit één van de pijlers is van het vestigingsklimaat van de regio.

Om iedereen te inspireren op een positieve manier bij de dragen aan de ruimtelijke kwaliteit van de regio zijn er zes kansenkaarten opgesteld die alle zes een belangrijke kwaliteit en een belangrijke kans voor de regio benoemen. De kansen zijn: (1) een bruisende stad in een landschap voor fijnproevers, (2) focus op sterke plekken, (3) nieuwe allianties voor landschap in wording, (4) voedingsbodem voor innovatieve projecten, (5) sterke leeflijnen tussen stad en land en (6) kansen voor de energietransitie.

Deze kansen zijn samen met de regiopartners tot stand gekomen en worden breed gedragen. Hoe er aan deze kansen moet worden gewerkt is niet in één actieplan te vatten. Dit ligt voor een groot deel bij de regiopartners. Regio Groningen-Assen ziet als het haar taak op de kansen op de agenda’s te krijgen van de verschillende partijen.

1. Bruisende stad in een landschap voor fijnproevers

rga 20170323 niewe regiokaart a2 stad en landschap 01

De stad doet het goed in vergelijking met andere steden, groeit gestaag en wordt enorm gewaardeerd door bewoners en bezoekers. Het platteland profiteert hiervan, maar het omgekeerde is ook waar: de stad is aantrekkelijker door het fantastische landelijke gebied dat er omheen ligt.

Het ommeland is relatief puur: het zijn landschappen met een sterke cultuurhistorie, die goed in tact is gebleven. De lucht is er schoon, de nacht donker, en je fiets hoeft niet op slot. En het is ongelofelijk gevarieerd: er zijn overgangen van droog naar nat, van hoog naar laag en van besloten naar open. Elk van de landschappen is op zijn eigen manier gerijpt en kent zijn eigen volksverhalen, rampen en politiek. Deze kleine verschillen zijn voor fijnproevers. Je moet er oog voor hebben. Ook is het gebied grotendeels agrarisch: voor fijnproevers dus. Dit mooie en kwetsbare landschap moet met respect, liefde en geduld behandeld worden. En naast de verhalen van krimp, vergrijzing en bodemdaling staan verhalen van een vitaal platteland met een energieke samenleving.

2. Focus op sterke plekken

rga 20170323 niewe regiokaart a2 sterke plekken 01

In het landschap voor fijnproevers zijn plekken aan te wijzen die zoveel kwaliteit hebben dat iedereen het herkent. Deze sterke plekken van het landschap moeten beter worden gepromoot voor recreatie en toerisme. Daarnaast zijn hier ook nieuwe investeringen wenselijk en nieuwe initiatieven kansrijk, vanuit de gedachte dat het beter is om energie en aandacht voor verbetering te bundelen dan egaal te verspreiden over de hele regio.

Samen met alle regiopartners is een kaart opgesteld die de sterkste plekken van de regio laat zien, met zowel historische waarde als toekomstwaarde. Ze vormen een vitale voedingsbodem voor nieuwe ontwikkeling op sociaal, cultureel, economisch, ecologisch en recreatief gebied.

3. Nieuwe allianties voor landschap in wording

rga 20170323 niewe regiokaart a2 centraal regiolandschap 01

Tussen Groningen en Assen is iets heel bijzonders aan de gang. In het hart van de regio is een afwisselend natuur- en recreatielandschap aan het ontstaan. Het ligt precies op de overgang van hoog naar laag, en verbindt dus het Drents plateau met het (half-)open Groningse kustlandschap. Het is het uitloopgebied van de stad, waar een belangrijke wateropgave ligt en fantastisch natuurlijk en cultuurhistorisch erfgoed te vinden is.

De regio heeft mede hierom altijd een bijzondere aandacht gehad voor dit gebied. Maar het gebied is nog niet klaar. Er liggen nog veel meer kansen, die alleen gezamenlijk kunnen worden opgepakt. De volgende stap is om nieuwe allianties te smeden, om het gebied nog beter tot zijn recht te laten komen.

4. Voedingsbodem voor innovatieve projecten

rga 20170323 niewe regiokaart a2 innovatieve projecten 01

Als regio zijn we op zoek naar inspirerende projecten die impact hebben. Om gericht te investeren in projecten die duidelijk meerwaarde hebben voor de regio en een sterk innovatief karakter kennen, is er een regeling Regionale en Innovatieve Projecten. Tot 2020 is hiervoor een budget beschikbaar gesteld. Iedereen met een goed plan kan een aanvraag indienen: overheden, ondernemers, instellingen en serieuze hobbyisten. Belangrijk onderdeel van de beoordeling van de aanvragen is een korte en krachtige pitch van de indiener aan de adviescommissie. De adviescommissie bestaat uit vijf leden vanuit verschillende sectoren: onderwijs, ondernemerschap, overheid en ruimtelijke kwaliteit. Inmiddels zijn er vijf pitchronden geweest. Aan 20 projecten is totaal circa € 3 miljoen beschikbaar gesteld. In 2017 zijn wederom twee pitchronden.

5. Sterke leeflijnen tussen stad en land

rga 20170323 niewe regiokaart a2 leeflijnen 01

De stad en het platteland kunnen niet zonder elkaar. Door de oogharen bekeken groeit de stad en krimpt het platteland – hoe verder van de stad hoe groter de krimpverwachting. Dit zal de onderlinge afhankelijkheid alleen maar groter maken.

Er veel geïnvesteerd in betere vervoersverbindingen, om het daily urban system van de regio zo efficiënt en aangenaam mogelijk te maken. Maar de verbindingen tussen stad en land zijn meer dan een weg van A naar B. Het zijn omgevingen op zich, waar kansen liggen voor nieuwe economie, ecologie en landschappelijke beleving. Dat betekent wel dat we anders na moeten denken over infrastructuur en de besteding van geld voor infrastructuur. En dat infrastructuurprojecten slim gekoppeld moeten worden aan lokale projecten.

6. Kansen voor de energietransitie

rga 20170323 niewe regiokaart a2 energietransitie 01

Deze wereldwijde opgave heeft in Regio Groningen-Assen een bijzondere kans. Terwijl de winning van Gronings gas wordt teruggeschroefd, neemt het belang van de Noordzee toe als opwekkings- en handelsplaats van duurzame energie. Dat geeft de regio een bevoorrechte positie. Voor de Internationale Architectuurbiennale Rotterdan in 2016 is voor het aardbevingsgebied een plan gemaakt hoe deze regio op termijn energieneutraal kan worden. We staan nu voor de vraag wat de road map is om hier in de komende jaren vorm en inhoud aan te geven.

De toekomst van de regio

Kunnen we het historisch, door de eeuwen heen geweven patroon van stad, ommeland en regio als onmiskenbaar fundament nemen voor de groei en ontwikkeling van Regio Groningen-Assen?

Regio Groningen-Assen is een overzichtelijke en relatief onafhankelijke stedelijke regio. De sterke groei van Groningen is altijd hand in hand gegaan met de cultivering en ontginning van het omringende landschap, geïsoleerd van de hectiek van de Randstad en buiten de Europese, banaan-vormige economische zone die Londen via de Randstad met het Ruhrgebied en Noord Italië verbindt.

De ruimtelijke en stedelijke structuur van regio Groningen-Assen vertoont in grote lijnen overeenkomsten met het model van de regio Parijs, die net aan de andere kant van de banaan-vormige economische zone in Europa ligt. De regio heeft een duidelijk herkenbare vorm, Groningen als sterk verstedelijkte kern, met daaromheen een groot landelijk gebied, middelgrote ‘steden’ en een maaswerk van historische dorpen. Groningen vormt weliswaar de centrale plek in dit model, maar wordt op een vergelijkbare manier gevoed door de regio. De onafhankelijk positie van de regio zit niet alleen in de kracht van de stad, maar zeker ook in de kwaliteit en weidsheid van de regio; het is juist deze balans en de haast klassieke vorm van de ruimtelijke structuur die hiermee gepaard gaat, die het model tot een interessant vertrekpunt maken. Opmerkelijk is bovendien dat de sterke mono-centrische structuur van ringen, radialen en satellieten op verschillende schaalniveaus functioneert en herkenbaar is.

Om richting te geven aan de toekomstige ontwikkeling zou de rol die voorheen door het Rijk werd gespeeld, wellicht moeten worden ingevuld op regionaal niveau - een schaal waarop stedelijke en landschappelijke opgaven integraal kunnen worden aangepakt. Meer autonomie voor de regio kan het integrale karakter van stedelijke regio’s en landschappelijk opgaven versterken, een noordelijk planbureau zou deze ontwikkeling kunnen begeleiden, een bouwmeester van het noorden de kwaliteit kunnen waarborgen. Kunnen we deze situatie bereiken door een verregaande samenwerking, of misschien wel fusie van de drie noordelijke provincies - niet vanuit een achtergestelde positie, maar juist vanuit het onafhankelijk functioneren van de regio?

speerpunt iconen kwaliteitstadenland

Bestuurlijke trekkers Kwaliteit Stad en Land

Roeland van der Schaaf

Roeland van der Schaaf

wethouder gemeente Groningen
Henk Kosters

Henk Kosters

wethouder gemeente Noordenveld

Bestuurlijke trekkers Regionale en innovatie projecten

André van de Nadort

André van de Nadort

burgemeester gemeente Ten Boer
Harmke Vlieg

Harmke Vlieg

wethouder gemeente Assen

Regio-adviseur

Regio Groningen-Assen heeft Peter Veenstra [Landschapsarchitect en partner in LOLA landscape architects] voor twee jaar aangesteld als regio-adviseur ruimtelijke kwaliteit. Hiervoor zijn drie sporen uitgezet. In 2015 is een bibliotheek aangelegd met relevante informatie-dragers om zo een representatief beeld te krijgen van het DNA van de Regio. Daarnaast wordt een kansenkaart ontwikkeld. Aan stakeholders van Regio Groningen-Assen wordt gevraagd op een kaart aan te geven waar de grootste kwaliteiten en kansen voor deze regio liggen. Uiteindelijk resulteert dit in een kwaliteitskaart van de Regio: een schets van het regio specifieke 'verhaal' en van de thema’s waar kansrijke mogelijkheden liggen.

 

Regio Groningen-Assen